Op een portaal met educatieve bronnen kan het zoeken naar een werkblad, oefening of didactische handleiding al snel meer tijd kosten dan het gebruik ervan. De grote hoeveelheid content, ingedeeld naar schoolniveau, vak en formaat, maakt het zoeken lastig. Dat geldt vooral wanneer de structuur van de website niet duidelijk onderscheid maakt tussen informatie voor bezoekers en informatie voor zoekmachines.
Webtoegankelijkheidsrichtlijnen, waaronder WCAG 2.2, gepubliceerd op 5 oktober 2023, stellen duidelijke eisen aan de manier waarop een website meerdere routes naar dezelfde pagina aanbiedt: via navigatie, interne zoekfunctie of een overzichtelijke sitemap.
HTML-sitemap en XML-sitemap: twee hulpmiddelen die educatieve portalen nog vaak door elkaar halen
Een XML-sitemap is een technisch bestand voor crawlers. Het bevat URL’s en eventueel de datum van de laatste wijziging en een relatieve prioriteit. Google geeft aan de tag lastmod alleen te gebruiken wanneer die een echte inhoudelijke wijziging weergeeft, en niet slechts een kleine aanpassing aan de footer. Een educatieve bron kan dus wel in de XML-sitemap staan, maar daarom nog niet vindbaar zijn voor een docent die de website doorzoekt.
Een HTML-sitemap is daarentegen een pagina voor bezoekers. Deze toont categorieën, subcategorieën en links naar content in een overzichtelijke structuur. Voor een educatief portaal is het verschil concreet: de XML-sitemap helpt Google pagina’s te ontdekken, de HTML-sitemap helpt gebruikers hun weg te vinden.
Platforms zoals het platform dat bereikbaar is via de sitemap van Réseau Éducation Suisse laten deze aanpak zien met een index die is ingedeeld naar educatieve thema’s en die bezoekers rechtstreeks kunnen raadplegen.
Als een portaal alleen een XML-sitemap aanbiedt en geen overzichtelijke index, zijn gebruikers volledig afhankelijk van de interne zoekfunctie. Die kan ontbreken of verkeerd zijn ingesteld. WCAG 2.2 beveelt juist aan om meerdere manieren aan te bieden om een pagina te vinden: een navigatiemenu, zoekfunctie en sitemap zijn erkende opties.

Toegankelijkheid van de sitemap: toetsenbord, mobiel en zichtbare focus
Een goed gestructureerde sitemap is niet voldoende als niet iedereen deze kan gebruiken. Drie technische punten verdienen een systematische controle.
Toetsenbordnavigatie en het verbergen van de focus
Op een educatief portaal kan een vaste balk bovenaan de pagina, een cookiebanner of een online helpvenster het actieve element verbergen wanneer iemand met de Tab-toets door de website navigeert. WCAG 2.2 voegt een criterium toe om dit volledig verbergen tegen te gaan: het element dat de focus krijgt, mag nooit volledig worden bedekt door een ander onderdeel van de interface.
Bij een sitemap met tientallen links, ingedeeld naar schoolniveau, doet dit probleem zich voor zodra de header bovenaan het scherm blijft staan en tijdens het scrollen met het toetsenbord de eerste links van de lijst bedekt.
Grootte van aanraakdoelen op mobiel
Filters op schoolniveau, downloadknoppen en uitklapmenu’s in een sitemap zorgen regelmatig voor problemen op smartphones. WCAG 2.2 introduceert een criterium voor de minimale grootte van aanraakdoelen: knoppen en pictogrammen moeten groot genoeg zijn of voldoende uit elkaar staan om verkeerde selecties te voorkomen.
Een docent die tussen twee lessen door de sitemap op zijn telefoon raadpleegt, moet op ‘Wiskunde – Cyclus 3’ kunnen tikken zonder het risico te lopen ‘Frans – Cyclus 2’ te openen, dat er direct onder staat. De afstand tussen links is net zo belangrijk als de grootte van elke link afzonderlijk.
Consistente navigatie tussen pagina’s
Volgens WCAG 2.2 moeten terugkerende menu’s op elke pagina in dezelfde volgorde staan. Als de sitemap de vakken in een bepaalde volgorde weergeeft (wetenschappen, Frans, wiskunde), moet die volgorde ook terugkomen in het hoofdmenu en in de submenu’s van elke sectie. Bezoekers die regelmatig terugkomen, bouwen visuele en mentale herkenningspunten op. Als die per pagina veranderen, wordt navigeren juist trager in plaats van sneller.
Een echt bruikbare index van educatieve bronnen ontwerpen
Los van de technische normen blijft de kernvraag hetzelfde: hoe structureer je een sitemap zodat een docent met weinig tijd binnen enkele seconden de juiste bron vindt?
Drie ontwerpkeuzes maken het verschil:
- Deel eerst in op schoolniveau (cyclus 1, cyclus 2, cyclus 3, voortgezet onderwijs) en vervolgens per vak binnen elk niveau. Een docent weet welk niveau hij nodig heeft voordat hij weet welk type bron hij zoekt.
- Scheid de formaten in een tweede indelingsniveau: oefenbladen, complete lessenreeksen, toetsen en visueel materiaal. Eén thema kan tientallen documenten bevatten als je niet op formaat kunt filteren.
- Toon de datum waarop elke bron daadwerkelijk voor het laatst is bijgewerkt, niet de oorspronkelijke publicatiedatum. Zo zijn bronnen die aansluiten op de geldende leerplannen herkenbaar zonder elk werkblad te hoeven openen.
Dit laatste punt sluit aan bij de logica van de XML-sitemap: de wijzigingsdatum is alleen waardevol als die een echte inhoudelijke verandering weergeeft. Een portaal dat datums kunstmatig bijwerkt, verliest aan geloofwaardigheid bij zowel zoekmachines als gebruikers.

Bekende beperkingen van sitemaps op educatieve portalen
Een statische sitemap schiet tekort wanneer de catalogus uit honderden bronnen bestaat. Vanaf een bepaald aantal wordt één pagina met alle links zelf moeilijk te doorzoeken, vooral op mobiel.
De interne zoekfunctie neemt het dan over, maar daarvoor moeten de metadata consistent zijn gemarkeerd: niveau, vak, formaat en bijbehorend leerplan. Als deze metadata onvolledig of inconsistent zijn, levert de zoekfunctie irrelevante resultaten op en wordt de sitemap opnieuw het enige betrouwbare startpunt.
Er zijn onvoldoende gegevens over hoe vaak docenten HTML-sitemaps daadwerkelijk gebruiken in vergelijking met de interne zoekfunctie of externe zoekmachines zoals Google. Door het ontbreken van deze metingen is het lastig om te bepalen of je beter kunt investeren in een gedetailleerde index of in een krachtige zoekmachine. Beide aanpakken sluiten aan op ander gedrag: verkennend browsen om iets te ontdekken, gericht zoeken om iets terug te vinden.
Een educatief portaal dat slechts op een van beide inzet, laat een deel van de gebruikers zonder passende oplossing achter. De meest robuuste aanpak is om beide naast elkaar te onderhouden en regelmatig te controleren of de sitemap de daadwerkelijke structuur van de catalogus weerspiegelt en de zoekfilters dezelfde indelingscriteria hanteren.



